Moim celem nie jest wyłożenie tu całej filozofii i poglądów znamienitych myślicieli, skądinąd, było by to nawet niemożliwe, ale zwrócić jeno uwagę na niektóre, moim skromnym zdaniem, ciekawe aspekty ich szeroko pojętej działalności kognitywno-twórczej, co mam nadzieję obudzi waszą ciekawości i sprawi, że jak ja niegdyś, zaczniecie łaknąc tego rodzaju wiedzy i szukać samodzielnie czy to w przepastnych zasobach bibliotek czy też internetu.
Sokrates - metody nauczania
Sokrates (469-399 p.n.e.), pochodził z bogatej rodziny mieszczańskiej, zajmował się filozofią i matematyką, był politykiem moralistą, ośrodkiem jego zainteresowań był człowiek i zagadnienia moralne. Nie pozostawił po sobie żadnych pism, dlatego też źródłem wiedzy o życiu i poglądach Sokratesa są Dialogi jego ucznia Platona, któremu też często przypisuje się pewnie teorie swego mistrza oraz pisma Ksenofonta.
Sokrates utożsamił cnotę z wiedzą, takie stanowisko nosi nazwę intelektualizmu etycznego. Sokrates był przekonany, że człowiek z natury nie jest zły i jeśli będzie wiedział czym jest dobro, to będzie to dobro czynił. Tak więc wg. niego nie ma wiedzy bez dobra i dobra bez wiedzy.
Sokrates nie przekazywał gotowej wiedzy uczniom, ale wraz z uczniami tej wiedzy poszukiwał.
W celu poszukiwania wiedzy opracował dwie metody nauczania, nie formował przepisów metod, ale praktycznie pokazywał jak te metody stosować:
*Pierwsza, zwana metodą elnektyczna (zbijania). Stosowana była przez Sokrates w odniesieniu do tych, o których sądził, że wiedzy nie posiadają, tylko wiedzę pozorną biorą za wiedzę. Była ona oparta o zadawanie pytań, które miały doprowadzić do wykazania absurdu wywodu odpowiadającego, np.: pytał on swego interlokutora czym jest sprawiedliwość? - wysłuchiwał odpowiedzi i traktował ją poważnie - taki sposób nazywany jest ironią sokrateńską - zadawał następne pytania, aż do momentu, kiedy sam rozmówca dochodził do stwierdzenia sprzecznego ze swoim twierdzeniem początkowym.
*Druga zaś, zwana metodą maientyczna (od sztuka położnicza - Sokrates twierdził, że odziedziczył ją po matce, która była położną). Jest to również metoda pytań, stosował ją w odniesieniu do swoich uczniów. Były to pytania, które wymagały odpowiedzi tak albo nie, co jest możliwe, ponieważ każdy człowiek ma w swym umyśle wiedzę wrodzoną i przez odpowiednie pytania można ją z niego wydobyć. Uczniowie więc męczyli się podobnie jak rodząca kobieta.
Porównywał myśl do niemowlęcia a siebie do położnej, w oparciu o tę alegorię, twierdził, że tak jak potrafi rozpoznać kobietę w ciąży - potrafi rozpoznać, który mężczyzna nosi myśli w sobie - pomaga przy porodzie - pomaga rodzić innym myśli.
Tak można więc, pokrótce scharakteryzować metodę nauczania przez Sokratesa, dodam jeszcze, że jego nowatorskie podejście do młodzieży i nauczania nazwane przez ludzi demoralizacją młodzeży, doprowadziło go do śmierci przez skazanie na wypicie trucizny (cykuty).
Sokratejskie cytaty.
Wiem, że nic nie wiem.
Życie bezmyślne nie jest warte życia.
Błąd jest przywilejem filozofów, tylko głupcy nie mylą się nigdy.
Jemy, aby żyć, nie żyjemy, aby jeść.
Dusza powinna być wolna. Nie trzeba tez żałować łez i lamentów.
Platon - idealizm platoński w micie o jaskini.
>Platon (ok. 427-347 pne), czyli "barczysty", naprawde Arystokles, pochodził ze znakomitego, ateńskiego rodu kupieckiego, w wieku 20 lat przystąpił do Sokratesa i pozastał przy nim do śmierci, po której spisał swe dialogi z nim i rozpoczął samodzielne działania poznawcze.
Jedną z rzeczy, które nierozerwalnie są łączone z Platonem jest jego mit o jaskini, ów mit chciałbym wam tu właśnie przedtawić.
W siódmej księdze "Rzeczypospolitej" Platona opowiada o jaskini, w której przebywają więźniowie, skuci łańcuchami, ich ruchy są tak ograniczone, że więźniowie mogą tylko widzieć ścianę przed sobą. W pewnej odległości za nimi płonie ognisko. Pomiędzy ogniem a więźniami ludzie noszą różne przedmioty. Przedmioty te rzucają zniekształcone cienie na ścianę. W ten sposób wizualny świat więźniów składa się wyłącznie z cieni, które poruszają się, zlewają i rozdzielają. Tak, więc są też jedynym źródłem poznania.
W metaforze jaskini zawiera się platońska teoria wiedzy. U jej podstaw leży rozróżnienie na świat uczasowiony, z szarym, niepewnym obszarem między tymi dwoma światami. Platon przedstawia wszystkie rzeczy dającego się zrozumieć, to jest elementy widzialnego świata i je ustawia jakby wzdłuż pionowej linii, łączącej niebo z ziemią. Na szczycie tej linii znajdują się wieczne, bezczasowe idee, niezmienne formy.
Niżej znajdują się podobieństwa tych idei, takie jak np. geometryczne figury narysowane na tabliczce. Jeszcze niżej znajdują się zwierzęta, rośliny i cały zbiór przedmiotów wytwarzanych przez człowieka. Podlegają one czasowi. Sam czas, utożsamiony z tym, co jest przemijające, zmienne, jest tylko ubogim obrazem, rzutem bezczasowości, stałości, wiecznych form na nasz świat zjawiskowy.
Twierdził on, że rzeczy spostrzegane zmysłami czyli odbicia idei niezmiennej, rzeczy w naszym uczasowionym świecie, przypominają duszy nie tylko to, co wie już ona ze swojego uprzedniego istnienia, ale także i to, czego nie mogła znać uprzednio, a mianowicie wieczne prawdy. Przeznaczeniem duszy jest wspinać się z ciemności, ze zmysłów, z ulotnego czasu do światła - metafory zrozumienia i prawdziwego poznania.
Spójny i konsekwentny system Platona był później modyfikowany na różne sposoby. Filozofię tę było dość łatwo zaadaptować do myśli chrześcijańskiej, gdzie nurty filozofii neoplatońskiej wciąż są żywe. Jego następcami byli Plotyn, Św. Augustyn i w pewnym sensie Kartezjusz, oraz Hegel.
Platońskie cytaty.
Rzeczy się stają, idee istnieją.
Każda dusza jest nieśmiertelna, bo to, co znajduje się w ciągłym ruchu, jest nieśmiertelne.
Najpierw powstała dusza, potem ciało.
Celem naszych czynów powinno być czynienie dobra.
ŚwiętyAugustyn - teocentryzm, predestynacja i iluminacja.
Święty Augustyn (Aurelius Augustinus) urodzony w roku 354 w Tagaście w rodzinie pogańsko - chrześcijańskiej. Uzyskał staranne wykształcenie. Po burzliwej młodości, w tym dziesięcioletnim pobycie wśród manichejczyków, w wieku 33 lat pod wpływem modlitw swej matki św. Moniki i lektury kazań św. Ambrożego przyjął chrześcijaństwo i gorliwie jako najpierw kapłan a potem biskup Hippony walczył z heretykami, w tym równie z manicheiczykami.
(Manicheizm - synteza wielu religii: staroirańskiego zoroastryzmu, buddyzmu i chrześcijaństwa głosząca wiarę w ustawiczną walkę pomiędzy duchem i materią, światłem i ciemnością, dobrem i złem.).
Zmarł w 430 roku w Hipponie w czasie oblężenia miasta przez Wandalów.
Dziś uznawany za wybitnego filozofa, teologa, Ojca i doktora Kościoła. Jest on twórcą koncepcji filozoficznej chrześcijaństwa (zwanej teocentryzmem, czyli - Bóg najwyższą wartością i celem wszystkich ludzkich dążeń, pogląd ten podporządkowuje celom religijnym wszystkie dziedziny życia i działalności człowieka), która była przez ponad 700 lat oficjalnie obowiązującą w Kościele Katolickim doktryną, aż do jej odrzucenia przez Sobór Trydencki i przyjęcia zamiast niej teorii Tomasza z Akwinu, obowiązującej w Kościele do dzisiaj.
Teoria poznania Augustyna powstała na bazie klasycznego platonizmu. Augustyn przyjmował więc całkowitą nieistotność poznania zmysłowego i możliwość bezpośredniego poznania świata idei (Boga), odrzucał jednak pogląd, że można tego dokonać na drodze czysto rozumowej.
Boga i prawdy wieczne (czyli Platońskie idee) iście i w pełni można poznać tylko dzięki iluminacji, czyli nadprzyrodzonemu światłu udzielonemu umysłowi przez Boga.
Inną ważną doktryną jaką swormułował Augustyn jest doktryna predestynacji (przeznaczenia) (potem zaadoptował ją Kalwin).
Teza predestynacji zakładała, że ludzie, niezależnie od swoich uczynków, są albo wybrani (przeznaczeni) przez Boga do czynienia zła, albo dobra i nikt prócz Boga nie może tego zmienić. Stąd też ludzie dzielą się na odwiecznie przeznaczonych do zbawienia lub potępienia, jednak część z tych, którzy są przeznaczeni do zbawienia, może odwrócić się od łaski Bożej i również dołączyć do potępionych.
Cytaty Augustyna
Błądzenie - rzecz ludzka, trwanie w błędzie - diabelska.
Źródłem wszelkiego grzechu jest pycha.
Dopóki walczysz - jesteś zwycięzcą.
Kochaj i rób co chcesz.
Boże, daj mi siłę, abym mógł zrobić wszystko, czego ode mnie żądasz.
A potem żądaj ode mnie, czego chcesz.
Święty Tomasz - dowody na istnienie Boga.
Święty Tomasz z Akwinu (1225-1274), dominikanin, filozof i uczony. Urodził się we Włoszech, w arystokratycznej rodzinie. Początkowo uczył się u benedyktynów na Monte Cassino, po cym ku rospaczy swych rodziców przeszedł do do dominikanów, którzy byli wówczas bardzo młodym zakonem. Dzięki swemu wkładowi w filozofię katolicką został jednym z Ojców Kościoła katolickiego.
Dostosował on bowiem do potrzeb filozofii katolickiej koncepcję Arystotelesa, od którego przejął rozumienie poznania jako procesu receptywnego, formy i materii, zasadę przyczynowego powiązania zdarzeń i inne.
Bardzo ważną rzeczą jest to, że wprowadził on rozróżnienie teologii, którą miały być tylko treści wiary, których rozum nie potrafi zrozumieć od filozofii, która to zajmować się winna prawdami odkrywalnymi i poznawalnymi poprzez rozum ludzki. Tym samym oddzielił wiedzę od wiary i rozum od Objawienia. Obie jednak się krzyzują albowiem jedna jest prawda, którą pochodzi jeno od Boga.
Starała się w sposób naukowy (rozumowo) dowieść istnienia Boga. Zrobił to w swych słynnych pięciu dowodach. Wyprowadził je na podstawie obserwacji zjawisk w przyrodzie. Były więc to dowody pośrednie, lecz zgodne z założeniem, że cała prawda o Bogu jest dla rozumu człowieka zakryta. Jej część można poznać obserwując stworzenia i w nich szukać śladów Bożych przymiotów.
1. "z ruchu" (ex motu), jeżeli świat jest w ruchu, musi istnieć Pierwszy Poruszyciel czyli Bóg,
2. "z niesamoistności świata" (ex ratione causae efficientis), nic nie istnieje samo z siebie, musi więc istnieć jakiś Byt samoistny,
3. "z przypadkowości rzeczy" (ex possibili et necessario), jeżeli wszystko jest przypadkowe, musi być Istota konieczna,
4. "z różnic w doskonałości" (ex gradibus perfectionis), (w hierarchii doskonałości jest Istota Najdoskonalsza),
5. "z celowości przyrody" (ex gubernatione rerum), opiera się na zamyśle, że Bóg ustanawia cele.
Według Tomasza Bóg jest czystym aktem istnienia, świat został stworzony z niczego, wprost przez Boga, aktem Jego woli i ma budowę hierarchiczną.
Pierwsze trzy dowody to tzw. dowód kosmologiczny; czwarty to argument moralny; piąty zaś jest zwany dowodem teleologicznym.
Dowód moralny jest najsłabszy, ponieważ moralność można postrzegać w kategoriach ewoluujących obyczajów społecznych.
Dowód teologiczny jest najbardziej przekonujący. Stwierdza on, że musi istnieć Pierwszy Architekt, który zaprojektował świat z założenia doskonały i takim go właśnie stworzył.
Podczas Soboru Trydenckiego w 1879 roku filozofia Tomasza z Akwinu została uznana za oficjalną filozofię Kościoła katolickiego, zastępując w ten sposób dotychczasową filozofię św. Augustyna.
Ciekawostki związane ze św. Tomasza
Tomasz jest czesto zwany "Anielskim doktorem", dlatego często przedstawiany z anielskimi skrzydłami u ramion na znak cnoty czystości doskonałej,
"Niemym wołem" - zwany był tak przez współbraci, bowiem kiedy tylko bracia podczas rekreacji zaczynali mówić o czymś nieważnym - wychodził.
Tomasz jako uczeń w klasztorze benedyktynów był niezwykle grubym, małomówny i zamyślonym chłopcem, często sprawiał wrażenie niezdolnego , a nawet tępego ucznia, który dopiero wywołany do odpowiedzi ujawniał niezwykłe walory swego umysłu.
Cytaty Tomasza
Boję się człowieka czerpiącego wiedzę z jednej książki.
Nie ma nic w umyśle, czego nie byłoby przedtem w zmysłach.
Panie, spraw bym nie mówił zawsze, wszędzie i na każdy temat.
